Bài 10. Bạn đang uống cà phê hay chỉ đang uống thói quen? Một góc nhìn khác về văn hóa cà phê

Có những người uống cà phê mỗi ngày nhưng gần như không nhớ ly sáng nay có vị gì. Có những người không thể bắt đầu ngày mới nếu thiếu cà phê...

Có những người uống cà phê mỗi ngày nhưng gần như không nhớ ly sáng nay có vị gì. Có những người

không thể bắt đầu ngày mới nếu thiếu cà phê, nhưng nếu hỏi họ đang thật sự uống vì thích hương vị

hay chỉ vì cần một nghi thức quen thuộc, họ sẽ phải nghĩ lại đôi chút.

Câu hỏi “bạn đang uống cà phê hay chỉ đang uống thói quen?” không phải để phán xét cách ai đó dùng

cà phê. Nó là một lời mời nhìn lại mối quan hệ của mình với thức uống này.

Cà phê là thói quen rất dễ hình thành

Điều này không khó hiểu. Cà phê xuất hiện đúng vào những điểm rất nhạy trong nhịp sống con người:

buổi sáng bắt đầu ngày mới, giữa trưa xuống năng lượng, chiều cần lấy lại nhịp, tối cần một buổi gặp

gỡ. Thêm vào đó là tác động của caffeine, mùi thơm dễ chịu và cảm giác nghi thức lặp lại. Tất cả khiến

cà phê trở thành một thói quen cực kỳ dễ bén rễ.

Nhiều người không chỉ uống cà phê vì thích. Họ uống vì đó là cách mở đầu công việc. Là tín hiệu cho

não rằng ngày mới đã bắt đầu. Là khoảng nghỉ giữa nhịp bận rộn. Là cái cớ để ngồi với bạn bè. Là vài

phút một mình rất riêng.

Ở nghĩa này, cà phê vượt khỏi vai trò đồ uống. Nó trở thành một nhịp tâm lý.

Nhưng thói quen dễ khiến ta ngừng cảm nhận

Điều nghịch lý là chính vì cà phê quá quen, ta lại rất dễ ngừng chú ý đến nó. Ly cà phê buổi sáng trở

thành một thao tác. Uống nhanh, tỉnh nhanh, làm việc tiếp. Dần dần, ta nhớ tác dụng chứ không còn

nhớ hương vị. Nhớ cảm giác phải có, chứ không còn nhớ mình có thật sự thích ly đó không.

Đây là lý do nhiều người uống cà phê hàng chục năm nhưng khi thử một ly khác hẳn, họ mới ngỡ

ngàng nhận ra: hóa ra lâu nay mình chủ yếu uống thói quen hơn là uống cà phê.

Văn hóa cà phê không chỉ là thức uống, mà là cách sống

Ở nhiều nơi trên thế giới, văn hóa cà phê gắn với nhịp sinh hoạt cộng đồng. Có nơi cà phê là cuộc trò

chuyện chậm rãi. Có nơi là nhịp đứng quầy thật nhanh. Có nơi là khoảng nghỉ trưa. Có nơi là sự tỉnh táo

của dân văn phòng. Có nơi là phong cách của người trẻ. Có nơi lại là ký ức của cả một thế hệ.

Tại Việt Nam, cà phê cũng mang tính văn hóa rất đậm. Từ ly phin vỉa hè, ly bạc xỉu, cà phê sữa đá đến

những quán specialty hiện đại, mỗi kiểu uống phản ánh một cách sống, một nhịp sống và một quan

niệm về thời gian khác nhau.

Điều đáng chú ý là khi cà phê đi từ nhu cầu tỉnh táo sang không gian văn hóa, nó bắt đầu chứa trong

mình nhiều tầng ý nghĩa hơn hẳn chuyện hương vị.

Uống cà phê có ý thức khác với uống theo quán tính

Uống theo quán tính là khi bạn gần như không đặt câu hỏi nào: ly nào cũng được, miễn có cà phê.

Uống có ý thức là khi bạn bắt đầu nhận ra mình thích gì, không thích gì, muốn gì ở một ly cà phê và vì

sao.

Uống có ý thức không nhất thiết phải cầu kỳ. Nó có thể rất đơn giản:

• Hôm nay mình muốn một ly thật đậm để vào việc nhanh, hay một ly thơm để ngồi chậm lại?
• Mình đang uống vì cần caffeine, hay vì muốn tận hưởng?
• Ly này thật sự ngon với mình, hay chỉ là quen?
• Mình thích kiểu rang nào, kiểu pha nào, cấu trúc vị nào?

Chỉ cần bắt đầu từ những câu hỏi như vậy, mối quan hệ giữa bạn và cà phê đã thay đổi.

Khi hiểu hơn về cà phê, thói quen không biến mất - nó trở nên đẹp hơn

Nhiều người sợ rằng nếu nghĩ nhiều quá về cà phê, thức uống này sẽ mất đi sự tự nhiên. Thực ra

thường ngược lại. Khi hiểu hơn, bạn không nhất thiết uống ít đi hay bớt yêu cà phê. Bạn chỉ bắt đầu yêu

nó theo cách rõ ràng hơn.

Một ly quen thuộc vẫn có thể là ly bạn thích nhất. Một quán quen vẫn có thể là nơi bạn luôn muốn quay

lại. Nhưng lúc đó, bạn không còn gắn bó chỉ vì quán tính nữa. Bạn biết mình thích điều gì ở nó: vị, mùi,

sự tiện lợi, không gian, ký ức, con người hay nhịp sống mà nó đại diện.

Cà phê như một tấm gương của lối sống

Nhìn vào cách một người uống cà phê, đôi khi ta thấy được khá nhiều về nhịp sống của họ. Người uống

nhanh ở quầy có thể đang sống trong nhịp gấp. Người pha chậm ở nhà có thể đang trân trọng khoảng

lặng. Người chọn ly rất đậm có thể đang cần sự trực diện. Người thích những ly sáng, thơm và nhiều lớp

vị có thể đang thích khám phá. Dĩ nhiên không phải lúc nào cũng đúng, nhưng cà phê thường phản

chiếu một phần đời sống rất thật.

Vì thế, câu hỏi “bạn đang uống cà phê hay chỉ đang uống thói quen?” cũng là một câu hỏi rộng hơn: bạn

đang sống có ý thức hay chỉ đang lặp lại?

Kết luận

Không có gì sai khi cà phê là một thói quen. Thói quen đôi khi chính là thứ giữ cho đời sống có nhịp

điệu. Nhưng sẽ rất tiếc nếu cà phê chỉ còn là một thao tác mà ta không còn thật sự cảm thấy nó nữa.

Một góc nhìn khác về văn hóa cà phê có lẽ là thế này: cà phê không chỉ để làm ta tỉnh. Nó còn để nhắc

ta sống chậm lại vài phút, chú ý hơn một chút, cảm nhận rõ hơn một chút. Và trong thế giới ngày càng

vội, có lẽ đó mới là một trong những giá trị đẹp nhất mà cà phê còn giữ được cho con người.